Mimaride nişler barındıran, saran, koruyan, özel kılan, bulunduğu yeri özelleştiren, anlam katan, sergileyen, sınırlarla diyalog kuran mekansal detaylardır.
Mimari mekanı özelleştiren ve kişisel mekanın (fiziksel, psikolojik) oluşmasına katkı veren nişler, günümüz mimarlığının anıtsal yapısı içinde yeterince varlık alanı bulamıyor.
Oysa tarihsel süreçte kentsel dokunun oluşumunda ya da tek yapının gerek bağlamsal ilişkisinde gerekse kendi iç organizasyonunda niş yaratma kaygısının esas belirleyicilerden biri olduğu görülür.
Çünkü nişler mimari mekana, mekanı oluşturan sınırlara, elemanlara (döşemeler-düzlemler, duvarlar-cepheler, sütünlar-binalar,kapılar-caddeler, pencereler-boşluklar, vb.) işlevsel, estetik ve insani duyarlılık kazandıran detaylardır.
İşte bu nedenle KTÜ Mimarlık Bölümü'nde gerçekleşecek yaz okulunun konusu güçlü tarihsel referansları olan nişleri kamusal açık alanda yeniden yorumlamak ve yaratmak olarak belirlendi. Mimarlık eğitiminde en ağırlıklı dilimi oluşturan mimari proje dersleri (ki projeler farklı ihtiyaç programlarına göre farklı büyüklükleri olan ve daha karmaşık zorlu süreçler gerektirmektedir) içinde çoğunlukla ihmal edilen ya da ancak iç mekan düzenlemesi sırasında artık alanları değerlendirme sırasında yaratılan nişleri bu kez sorunun kendisi kılmak, böylece öğrencilere en azından projeleri tasarlarken farklı deneyimler kazandırmak amaçlandı.

Birinci Gün

Ayhan Usta yaz okulunun açılışında yaptığı konuşmada 'insanı görmezden gelen tasarım kararlarının yanılgı yaratacağına bu nedenle her şeyin kendi içimizde olduğuna' değindi. Bu görüşü pekiştirmek için Ömer İskender TULUK de  Türk İslam toplumundaki Konut, Cami, Türbe, Şadırvan, Taç kapı, Mihrap gibi pek çok yapı ve yapı ögesinde nişlerin bir mekansal organizasyon yarattığına değindi. Tema üzerine yapılan konuşmaların ardından TÇMB’nin AR-GE Enstitüsü uzmanı Abdülkadir Başkoca yaptığı sunumla betonu ve olanaklarını öğrencilerle paylaştı. 

Genç tasarımcılar moderatörlerinin yürütücülüğünde beş gruba ayrıldı. Öğrenciler ilk olarak kendi bireysel fikirlerini ve çalışmadan ne bekledikleri doğrultusundaki görüşlerini paylaştı.

Önemli olan ortaya çıkacak olan nişin kamusal açık alanda gerçekleştirilmesiydi. Bu nedenle öğrencilerle birlikte grup yürütücüleri çalışma alanını etüt ettiler. Görüldü ki alanın kendisi zaten bir nişti ve yapılacak olan tasarım “Niş İçinde Niş Yaratmak” olacaktı. Birinci niş kentsel ölçekte olan ve zaten var olan çalışma alanı, ikinci niş kamusal alanda ortaya çıkacak olan son nişti. Bu çerçevede alanda olan tüm verilerin kullanılmasına karar verildi.

İkinci Gün

Hamiyet Özen “Mimaride niş kavramını” anlatan kısa bir seminer sunarak niş kavramını pekiştirdi. Seminerde gösterilen kentsel yapısal, strüktür ölçeğinde ve doğanın kendisinin de yarattığı nişler genç tasarımcıların niş kavramını tartışmak için bir forum düzenlemelerine neden oldu. Forum’da betonart yaz okulunun amacı niş yaratmak mı olmalı yoksa yaratılan yapı öğelerine açılan boşlukların yarattığı nişler mi olmalı çelişkisi üzerinde duruldu. 

Stüdyo çalışmaları dışında Trabzon’a yapılan kent gezisi ile öğrenciler kent dokusunu keşfe çıktılar. Sonuçta Trabzon’un kent silüetinde var olan nişe yeni bir niş tasarlayacaklardı.

Üçüncü Gün

Genç tasarımcılar hepsi var olan kısa zamanın bilincinde olarak iyi bir şeyler ortaya çıkarmaya çalışıyorlardı. 
“kamusal alanda niş_kentsel alanda niş_duvar içinde niş_merdivenlerde niş...” tatışıldı ve herkesin nişe farklı bir anlam yüklediği anlaşıldı. Herkesin niş kavramı bir diğerinden farklıydı. Tartışmalar sonrasında ilk öneriler gelmeye başladı.

Dördüncü Gün

Beş farklı proje önerisi ile jüri karşısına çıkan öğrenciler seçim yapmak zorundaydı. Önce en iyi iki proje seçildi, ardından “betonu doğanın bir parçası olarak gören ve onun doğanın içinden yükseldiğini” kabul eden proje birinci seçildi. Seçim sonrasında projenin statik hesaplarının yapılması için mühendislerle beraber modellemesi yapıldı…

Beşinci Gün

Modellemesi yapılan ve tüm statik hesapları gerçekleştirilen projenin uygulanması yolunda ilk adımlar atıldı. Projenin depreme ve rüzgara dayanım gücü uzmanlara danışılarak güçlendirildi. Projenin alan içindeki aplikasyonu yapıldı. Kepçe ile temelin oturacağı boşluk açıldı.

Altıncı Gün

Etriyeler bağlandı ve kalıplar hazırlanmaya başlandı. Ancak nişin altına yer alacak yazının kalıbının hazırlanması biraz sancılı geçti. Kalıp nasıl hazırlanmalıydı? Ölçüleri ve kalıbın betonda bırakacağı boşluk ne kadar olmalıydı?
Beton dökümünden sonra kalıplar çıkarılırken yazılar temiz ve net çıkar mıydı? Yazılar niş içerisinde nasıl bir etki bırakacaktı? Tüm bu soruların yanıtlarını bulması gerekiyordu. Bu amaçla güne damgasını vuran minik bir inek oldu. Kalıpçıdan alınan test kalıbına beton dökülecek ve her şey yolunda giderse niş altında oluşturulacak doku başarılmış olacaktı.

Yedinci Gün

İlk kalıp denemesi başarılı oldu. İnek kalıptan çok iyi çıktı. Neredeyse yaratılacak doku hissediliyordu. Kalıp kararları verildi, yapımına başlandı. Tüm bunlar süredururken arazide demir kesimleri ve kalıp işleri hızla devam ediyordu.

Sekizinci Gün

Öğrenciler iki gruba bölündü ve koordineli olarak çalışmaya başladılar. Bir grup nişin altına yazılacak yazının hazırlanması için tabelacı yolunu arşınlarken diğer grup kalıp içine taşıyıcı demirleri yerleştiriyordu. Demirlenmesi yerleştirilmesi bitmiş gibiydi ve nişin 25 derecelik açısı demirlerin oldukça sık örülmesi gerekliliğini ortaya çıkardı. Ama hala ortada yazı yoktu.

Dokuzuncu Gün

Kalıp bitti. Yazılar da çalışma alanına geldi.  3x1,5 m boyutlarında levha üzerine hazırlanmış altlığın betona yapışmaması için yağlandı. Altlık genç tasarımcılarımız tarafından pas payları ile yerleştirilirken beton mikseri çalıştı. Her şey aynı anda yapılıyordu. Gece 11.00’de herşey bitmişti.

Onuncu Gün

Gün boyunca belli aralıklarla öğrenciler nişi suladılar. Kalan vakitlerinde de Sümela Manastırı’nı gezdiler.

Onbirinci Gün

Yan kalıplar söküldü. Alt kalıplar betonun statiği açısında 20 gün beklemeliydi. Sonrasında çalışma alanı temizlendi.

Küratörler

Ayhan Usta
Ömer İskender Tuluk

Moderatörler

Gülay Usta
Ahmet Melih Öksüz
Cenap Sancar
Cengiz Tavşan
Asu Gençosmanoğlu

Katkıda Bulunanlar

Özgür Hasançebi (Raportör)

Davetli Konuşmacılar

Abdülkadir Başkoca
Sonay Çevik
Hamiyet Özen
Asu Gençosmanoğlu
Figen Kars
Halil İbrahim Düzenli
Nilhan Vural
Nihan Engin
Aysun Aydın

Destekleyenler

KTÜ Mimarlık Bölümü
Arkitera.com

Katılanlar

Berna Çengel | Anadolu Üniversitesi
Hasan Aksel Yağcıoğlu | Bahçeşehir Üniversitesi
M. Kadri Filiz | Dicle Üniversitesi
Nimetullah Yıldırım | Dicle Üniversitesi
Damla Aslan | Dokuz Eylül Üniversitesi
Pınar Ay | Dokuz Eylül Üniversitesi
Hatice Öztürk | Erciyes Üniversitesi
Tuğba Aslan | Gazi Üniversitesi
Z. Serra Berksan | İstanbul Kültür Üniversitesi
Çağın Özbaki | İstanbul Teknik Üniversitesi
Servet Keleş | Karadeniz Teknik Üniversitesi
Ömer Lütfü Ersoysal | Karadeniz Teknik Üniversitesi
Samet Parladı | Karadeniz Teknik Üniversitesi
Serap Durmuş | Karadeniz Teknik Üniversitesi
İhsan Dartar | Mersin Üniversitesi
Cumali Baykam | Mersin Üniversitesi
Sultan Atmaca | Mersin Üniversitesi
Serhat Kavcı | Mimar Sinan G. S. Üniversitesi
Ferhan Yalçın | Mimar Sinan G. S. Üniversitesi
Mediha Özlem Bağcı | Orta Doğu Teknik Üniversitesi
R. Murat Gören | Selçuk Üniversitesi
Ebru Ateşoğlu | Trakya Üniversitesi
Demet Öz | Uludağ Üniversitesi
Mustafa Tekin | Trakya Üniversitesi
Hakan Demirel | Yıldız Teknik Üniversitesi